رحمن قهرمان پور؛ کارشناس مسائل بین الملل

معضل وحدت در قبرس زخمي ديرين بر پيکره سياست خارجي يونان، ترکيه و اخيراً اتحاديه اروپاست. از زمان پيوستن قبرس جنوبي يوناني نشين به اتحاديه اروپا در سال ۲۰۰۵ تلاش ها براي اتحاد سياسي بخش شمالي ترک نشين و بخش جنوبي يوناني نشين بيشتر از هر زمان ديگري تشديد شده است. در اين ميان کشف منابع جديد گاز در مديترانه اميدهاي تازه اي را در روند مذاکرات اتحاد دو قبرس زنده کرده است. تا جايي که نماينده سازمان هاي ملل در مذاکرات اتحاد دو قبرس از نهايي شدن روند توافق نمايندگان دو طرف سخن مي گويد و معتقد است بعد از رفراندوم تغيير قانون اساسي در ترکيه (که ۲۷ فروردين برگزار شد) مراحل نهايي توافق طي خواهد شد. واضح است که کليد موافقت قبرس شمالي ترک نشين در دست آنکاراست که حيات و ممات قبرس شمالي را در اختيار دارد. از سال ها پيش مسأله قبرس و کردها دو مانع عمده پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپا بودند و لذا اردوغان تلاش کرد هر دو مشکل را تاحدي حل کند. اما روي کار آمدن احزاب راست در اتحاديه اروپا و مخالفت با الحاق ترکيه به اتحاديه و به دنبال آن بحران مالي و بحران مهاجرت و بحران برگزيت در اتحاديه اروپا باعث شد چشم انداز الحاق ترکيه به اتحاديه اروپا تاريک تر از هر زماني شود و لذا اردوغان انگيزه هاي قبلي خود را براي حل بحران قبرس و کردها را تا حد زيادي از دست داد.

بحران قبرس تاريخي طولاني دارد. از زماني که استعمار بريتانيا دو قسمت جزيره را به ترک تبارها و يوناني تبارها داد و خود بخش کوچکي در وسط جزيره را در اختيار گرفت. تنش ميان ساکنان دو طرف همواره وجود داشت و دليل اصلي آن معضلات تاريخي هويتي ميان ترک ها و يوناني ها بود. استقلال خواهي يوناني ها در قرن نوزدهم با شورش عليه عثماني آغاز شد و قدرت هاي مسيحي اروپايي يونان را در اين راستا مورد حمايت قرار دادند. با استقلال يونان و سپس تجزيه عثماني دشمني ميان يونان و جمهوري ترکيه تداوم پيدا کرد. يوناني ها مي گفتند ترک ها فرهنگ باستاني هلنيستي يونان را مورد تهاجم قرار داده اند و ترک ها مي گفتند يونان خط مقدم توطئه عليه عثماني از سمت اروپايي ها بود.

با تشديد تنش ها ميان دو طرف، ارتش ترکيه در دهم ۱۹۷۰ در بخش شمالي جزيره نيروي نظامي پياده کرد و اين در حالي بود که يونان و ترکيه هر دو عضو ناتو بودند. آمريکا با اين اقدام ترکيه مخالفت کرد و فروش بخشي از تسليحات به اين کشور را ممنوع کرد.

از آن زمان قبرسِ دوپاره همواره معضلي در روابط ترکيه با غرب بوده است. مذاکرات وحدت دو جزيره از اواخر دهه ۱۹۹۰ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. اختلافات اصلي بر سر نحوه تقسيم قدرت ميان ترک تبارها و يوناني تبارها و نيز مالکيت کساني است که مجبور به ترک محل زندگي خود بعد از اشغال بخش شمالي توسط ترکيه شده اند. در سال هاي اخير دو طرف توافق کرده اند که حکومتي کنفدراتيو تشکيل دهند که در آن ترک تبارها و يوناني تبارها سهم يکساني داشته باشند. بر اساس توافق ۲۰۰۵ به محض وحدت دو طرف جزيره، کل قبرس عضو اتحاديه اروپا خواهد شد که تحولي بسيار مهم در صنعت و اقتصاد اين جزيره خواهد بود. اقتصادي که در چهار دهه گذشته به دليل عدم شناسايي قبرس شمالي از سوي جامعه بين الملل و مخالفت ترکيه با سرمايه گذاري در قبرس جنوبي و ضعف مالي يونان در حمايت از آن، هر روز ضعيف تر از ديروز شده است.

اما اکنون کشف منابع گازي در مديترانه خيلي شرايط را تغيير داده است؛ منابعي که مي تواند براي اقتصاد تقريباً ورشکسته يونان نعمتي بزرگ باشد و در همان حال از واردات گاز ترکيه از ساير کشورها بکاهد. ورود جزيره قبرس متحد به اتحاديه اروپا پاي شرکت هاي بين المللي به اين جزيره را باز خواهد کرد و منابع گازي واقع در آب هاي سرزميني آن با فناوري هاي جديد استخراج و عرضه خواهد شد. از طرف ديگر استخراج اين منابع و بهره برداري از آنها مستلزم تعيين تکليف مرزهاي حاکميتي و حدود و ثغور مرزهاي جزيره متحده قبرس است. به عبارت ساده تر تا زماني که وحدت جزيره محقق نشود شرايط حقوقي بهره برداري از منابع گازي فراهم نخواهد شد. عدم وحدت جزيره هم به ساير دولت هاي واقع در ساحل شرقي مديترانه فرصت خواهد داد تا بهره برداري بيشتري از منابع داشته باشند. اختلافات رژيم صهيونيستي با فلسطيني ها و لبنان باعث ابهام در وضعيت حقوقي منابع گازي مديترانه شده و وضع قبرس نيز اين ابهام را دو چندان کرده است. در چنين شرايطي وحدت قبرس گامي مهم در راستاي شفاف تر شدن وضعيت حقوقي منابع و تسهيل استخراج آنها خواهد شد که نقش حياتي براي اقتصاد تقريباً ورشکسته قبرس شمالي و جنوبي دارد.

کشف منابع گازي باعث شده است هم آنکارا و هم آتن مواضع سخت گذشته خود در قبال حل بحران قبرس را تعديل کنند و گام هاي جدي به سوي وحدت نهايي جزيره بردارند. هرچند تا استخراج عملي منابع گازي در مديترانه شرقي راه زيادي در پيش است وحدت در جزيره قبرس مي تواند انگيزه جامعه بين المللي و مخصوصاً اتحاديه اروپا را براي حل و فصل اختلافات حقوقي درباره منابع، دوچندان کند. زيرا در صورتي که قبرس متحد عضو اتحاديه اروپا شود مبادلات اقتصادي و سرمايه گذاري در آن تابع مقررات اتحاديه اروپا خواهد بود که تضميني براي سرمايه گذاري بلندمدت شرکت هاي بين المللي در منابع گازي مديترانه خواهد بود. با توجه به بروز بحران در شمال آفريقا و مخصوصاً ليبي و تهديد خطوط انتقال انرژي از شمال آفريقا به اروپا، منابع گازي مديترانه مي تواند علاوه بر ترکيه و يونان براي اتحاديه اروپا هم اهميت استراتژيک داشته باشد و روند استقلال آن از واردات گاز از روسيه را تسهيل کند. اکنون بايد منتظر بود و ديد ترکيه بعد از برگزاري رفراندوم تغيير قانون اساسي و تغيير نظام سياسي از پارلماني به رياستي، چه موضعي در قبال مذاکرات وحدت جزيره قبرس خواهد داشت. نظر به تنش هاي اخير ميان ترکيه و اتحاديه اروپا ممکن است اردوغان براي تحت فشار قراردادن بيشتر اتحاديه اروپا، در راه توافق نهايي وحدت مانع تراشي کند. با اين حال روند وحدت در حال حاضر اميدوارکننده تر از هر زماني است و مردم جزيره اميدوارند با متحدشدن از شرايط بد اقتصادي موجود و بلاتکليفي سياسي رها شوند و لذا بعيد است در صورت حفظ اين روند در افکار عمومي، آنکارا مخالفت جدي و طولاني مدت با وحدت دو بخش ترک نشين و يوناني نشين جزيره داشته باشد. گو اينکه در سال هاي اخير از شدت تنش ميان آنکارا و آتن نيز کاشته شده است و همه اين ها مي تواند اميدها را به وحدت جزيره دوچندان کند.

دیدگاه ها و نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *