رامین فروزنده؛ کارشناس بازار نفت و گاز

توليد نفت آمريکا در هفته منتهي به ۲۸ ژوئيه ۲۰۱۷ به ۹.۴۳ ميليون بشکه در روز رسيد. اين رقم تا اوج توليد نفت آمريکا در چند دهه اخير، که در ژوئن سال ۲۰۱۵ با رقم ۹.۶۱ ميليون بشکه در روز ثبت شد، کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه تفاوت دارد؛ رقمي که با شرط حفظ آهنگ فعلي افزايش توليد نفت آمريکا (که البته تحقق آن چندان هم آسان نيست)، طي دو ماه آينده مجدداً محقق خواهد شد. اين رشد سريع و ضمناً پايدار توليد نفت آمريکا، که تخمين کيفيت آن تا يک سال و حتي چند ماه پيش به سادگي محقق نبود، بازار نفت را دچار تغييراتي اساسي کرده است که درک ابعاد آن براي بازيگران، ضروري به نظر مي رسد.

توليد با دکل هاي کمتر

همان طور که گفته شد، توليد نفت آمريکا هم اکنون نزديک به رکورد چند دهه اخير قرار دارد؛ درحالي که تعداد دستگاه هاي فعال حفاري تقريباً نصف آن زمان است. براساس اعلام بيکرهيوز، در هفته منتهي به ۲۸ ژوئيه ۹۵۸ دستگاه حفاري در آمريکا فعال بود. اين شاخص، در اکتبر سال ۲۰۱۴ بيش از ۱۹۰۰ دستگاه را نشان مي داد. البته با درنظر گرفتن تعداد دستگاه هاي فعال در بخش نفت (و نه گاز)، اين ارقام به ترتيب به ۷۶۶ و حدود ۱۶۰۰ مي رسد که در اصل نتيجه گيري تغيير ايجاد نمي کند. توليد اين ميزان نفت با تعداد دستگاه هاي حفاري کمتر از گذشته، مي تواند ناشي از افزايش بهره وري حفاري باشد؛ اگرچه قطعاً عوامل ديگري نيز در آن موثر بوده اند.

چاه هاي DUC

بُعد مهم ديگر مساله انقلاب شيل، چاه هاي حفاري شده ولي تکميل نشده (Drilled but uncompleted يا به اختصار DUC) است. با توجه به زمان نسبتاً طولاني تر قراردادهاي مرحله حفاري چاه (شامل اجاره دکل) در مقايسه با تکميل چاه، طي دوران افت قيمت نفت، تعداد زيادي از اپراتورهاي نفت در آمريکا، ترجيح دادند چاه هاي بيشتري را حفاري کنند؛ بدون آنکه الزاماً تکميل آنها (شامل عملياتي مثل شکست هيدروليکي) صورت گيرد. نتيجه آنکه تعداد چاه هاي DUC افزايش يافت. باتوجه به اينکه هزينه هاي حفاري اين چاه ها صورت گرفته، تخمين زده مي شد که قيمت نفت مورد نياز براي توليد از آنها، ۳۰ تا ۴۰ درصد کمتر از يک چاه معمولي باشد. مضافاً اينکه چاه هاي مذکور در زماني به مراتب کوتاه تر وارد مدار توليد مي شوند، يعني پيش از آنکه هرگونه شوک نفتي بتواند بازار را به صورت اساسي تحت تاثير قرار دهد. البته در ماه هاي اخير و باوجود ثبات نسبي قيمت نفت و رشد تعداد دستگاه هاي حفاري، تعداد اين چاه ها کماکان روبه افزايش بوده است که روندي متفاوت و قابل تأمل به شمار مي رود. براساس آخرين گزارش اداره اطلاعات انرژي آمريکا، تعداد اين چاه ها در ماه مي به بيش از ۵۹۰۰ حلقه رسيده است.


نقطه سربه سري سرچاهي نفت شيل (دلار) - منبع: RYSTAD ENERGY

کاهش هزينه سربه سري

باتوجه به ماهيت خصوصي بخش عمده صنعت نفت آمريکا، ارتقاء فناوري و رشد بهره وري و کارايي به صورت چشم گيري وجود دارد و تعيين کننده است. اصلي ترين نمود اين موضوع، کاهش هزينه سربه سري (break-even) چاه هاي نفت شيل طي زمان است؛ چنانکه در شرايط قيمت هاي فعلي نفت نيز بسياري از آنها در مدار حفاري يا توليد قرار دارند. کاهش هزينه سربه سري در يک تقسيم بندي کلي، مي تواند ناشي از عوامل دوره اي (Cyclical) و ساختاري (Structural) باشد که دسته دوم به صورت پايدارتر و در طولاني مدت موثر هستند. سهم هر يک از عوامل مذکور مي تواند تعيين کننده تداوم انقلاب شيل باشد. به عنوان مثال اين موضوع که سهم کاهش هزينه هاي خدمات حفاري از کاهش هزينه سربه سري در مقايسه با تاثير رشد فناوري چقدر است، مي تواند به طور اساسي تحليل ها را درباره انقلاب شيل تحت تاثير قرار دهد. برخي از اصلي ترين عوامل موثر بر کاهش هزينه سربه سري عبارتند از:

۱- رشد فناوري و بهبود تکنولوژي هاي تکميل چاه

۲- افزايش کارايي حفاري و کاهش زمان مورد نياز

۳- کاهش هزينه هاي حفاري در نتيجه افت قيمت نفت

۴- تمرکز بر مناطق و حوزه هاي پربازده نفت مثل پرمين (Permian)

آمارها درباره هزينه سربه سري نفت شيل بسته به منطقه و شرايط موجود و نيز نوع سيال توليدي، متفاوت هستند و منابع مختلف نيز در اين زمينه الزاماً اشتراک نظر ندارند. براي مثال يک برآورد اخير صورت گرفته توسط Rystad Energy، نقطه سربه سري سرچاهي (Wellhead) را براي چند حوزه از ۲۹ تا ۳۹ دلار در هر بشکه گزارش کرده است؛ ارقامي که در سال ۲۰۱۳ در فاصله ۶۶ تا ۹۸ دلار گزارش مي شدند.

توليد هفت حوزه کليدي

به ابعاد مطرح شده، مي توان موارد ديگري نيز افزود. مثلاً مناطقي که تمرکز اصلي توليد نفت شيل بر آنها صورت مي گيرد، يا تاثير توسعه زيرساخت ها بر کاهش نقطه سربه سري و بهبود اقتصاد نفت شيل در برخي مناطق، يا تاثير شرايط مالي اپراتورها بر تداوم توسعه منابع شيل. اما آنچه علي الحساب روشن به نظر مي رسد، تداوم پايداري نفت شيل و واکنش سريع آن به قيمت هاست که در توليد نمايان است. گزارش اداره اطلاعات انرژي آمريکا از توليد نفت هفت حوزه اصلي، که ۹۲ درصد رشد توليد نفت و گاز را در انقلاب شيل رقم زدند، مي تواند به خوبي اين موضوع را نشان دهد. مجموع توليد اين هفت حوزه هم اکنون بيش از ۵.۴ ميليون بشکه در روز است، در حالي که شش سال پيش کمتر از دو ميليون بشکه در روز بود.


توليد نفت آمريکا در هفت حوزه اصلي (ميليون بشکه در روز)

سقف قيمت نفت

مهم ترين دلالت وضعيت فعلي نفت شيل، اين است که قيمت نفت براي مدتي يک سقف خواهد داشت که احتمالاً ۵۵-۵۰ دلار را مي توان براي آن درنظر گرفت. اين مدت احتمالاً تا پايان ۲۰۱۸ خواهد بود و به عقيده برخي، براي هميشه. وجود سقف براي قيمت نفت، به معناي پذيرش محدوديت روشني براي درآمدهاي نفتي کشور و متعاقباً بودجه دولت و عوايد صندوق توسعه ملي خواهد بود. با فرض صادرات ۲.۵ ميليون بشکه در روز و نفت ۵۰ دلاري، درآمد نفتي کشور حتي به ۵۰ ميليارد دلار هم نخواهد رسيد. در نتيجه آنکه بايد براي انبوهي از مسائل داخلي مثل رشد مداوم هزينه هاي جاري، نياز به ارز، روش هاي تامين مالي و ... تمهيدات متناسبي انديشيد. البته درباره وجود يک سقف هميشگي براي قيمت نفت هنوز اجماعي وجود ندارد، بلکه بيشتر گزاره ها به کوتاه مدت نظر دارند. اما شايد بتوان به تدريج به وجود چنان سقف هميشگي نيز انديشيد.

لزوم پذيرش عصر جديد

دلالت ديگر مستخرج از مورد پيشين، نحوه مديريت بازار نفت توسط اوپک است. کاهش توليد نفت اوپک با هدف رشد قيمت، اولاً موجب از دست رفتن سهم بازار مي شود و ثانياً چندان موثر نيست، چون بلافاصله با رشد توليد نفت شيل، قيمت ها کاهش مي يابد. از سوي ديگر تداوم وضع فعلي نيز ممکن است براي بسياري از اعضا به ويژه کشورهايي مثل ونزوئلا قابل پذيرش نباشد. فارغ از اينکه به لحاظ نظري چه گزينه هايي براي اين شرايط توصيه مي شود، تصوير کلي به سادگي قابل تغيير اساسي نيست و اين واقعيت را بايد به عنوان بخشي از عصر جديد نفت دنيا پذيرفت. در واقع شايد بايد در نظر داشت که نفت از اين پس قرار است در بازه هايي محدودتر از گذشته نوسان کند. مضافاً با رشد انرژي هاي تجديدپذير در سبد تامين انرژي، افزايش بهره وري انرژي، بهره گيري از فناوري مثل خودروهاي الکتريکي، تلاش براي کنترل گرمايش زمين و امثال آن، مي توان انتظار داشت که مصرف نيز روندي متفاوت از گذشته داشته باشد و به عقيده برخي طي ۲۰ سال آينده به پيک تقاضا (Demand Peak) برسيم. همه اينها يعني عصر جديدي براي نفت در حال رقم خوردن است.

برچسب های موضوعی
دیدگاه ها و نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *