مصاحبه با سید حسین موسویان؛ دیپلمات سابق و استاد دانشگاه پرینستون آمریکا

دکتر سيد حسين موسويان، ديپلمات سابق ايراني، كه در حال حاضر در دانشگاه پرينستون آمريکا به عنوان پژوهشگر فعاليت مي كند از جمله چهره هاي فعال در عرصه رسانه هاي غربي است که در سال هاي اخير به تحليل و بررسي مسائل بين الملل، به ويژه مناسبات ايران و آمريکا پرداخته است. از اين رو براي بررسي تنش هاي اخير ميان ايران و آمريکا، احتمال جنگ ميان دو طرف، مطلوبيت مذاکره ميان دو کشور در شرايط کنوني و... به گفت وگو با ايشان پرداختيم. به اعتقاد وي، ترامپ خواستار جنگ با ايران نيست و دنبال يک معامله اي است که نام او را پر آوازه کند، اما جبهه ضد ايران متشکل از اسرائيل، عربستان، امارات، نئوکان هاي آمريکا و منافقين، بدنبال تغيير رژيم، فروپاشي ايران و لذا تشنه گزينه جنگ ميان آمريکا و ايران هستند. اين گفت وگو را مي توانيد در ادامه بخوانيد.

به نظر شما پيشنهاد ترامپ براي مذاکره بدون شرط با ايران تا چه حد ناشي از ميانجي گري برخي کشورهاي منطقه و تا چه حد اتفاقي و ناشي از ابتکار عمل خود ترامپ بوده است؟

بعيد مي دانم پيشنهاد ترامپ ناشي از ميانجي گري برخي از کشورها باشد. شايعه ميانجي گري درچند ماه اخير مطرح شده، درحالي که ترامپ شخصا يک سال قبل پيشنهاد مذاکره مستقيم را داد. برداشت من اين است که ترامپ شخصا مايل به مذاکره است، ضمن اينکه تيم او هم با پيشنهاد مذاکره موافقند، اما با هدفي کاملا متفاوت از آنچه که ترامپ در سر دارد.

تفاوت انگيزه هاي ترامپ و تيم او از طرح موضوع مذاکره با ايران چيست؟

ترامپ مايل به مذاکره و در اين زمينه هم جدي است. او برجام را قراردادي يکطرفه به نفع ايران دانسته و بدنبال معامله اي فراگير با ايران است که شامل موضوعات هسته اي و منطقه اي باشد. تيم او تحت فشار اسرائيل و عربستان به هيچ وجه نمي خواهند هيچ گفت وگو مستقيمي بين واشنگتن و تهران صورت بگيرد. هرچند جان بولتون مشاور امنيت ملي آمريکا از يک سال قبل معتقد بود که بعد از خروج آمريکا از برجام، تهران پيشنهاد مذاکره را رد خواهد کرد. لذا با اين فرض به ترامپ پيشنهاد کرده که مذاکره بدون شرط با ايران را مطرح کند، چون با رد آن از سوي ايران، زمينه فشار و اقدامات بيشتر عليه ايران فراهم خواهد شد.

به نظر شما در صورت توافق پشت پرده ميان ايران و آمريکا، امکان علني کردن اين توافق تا چه اندازه است و چه تاثيري بر سياست داخلي يعني رقابت اصلاح طلبان و اصولگرايان دارد؟

اصولگرايان و اصلاح طلبان اصيل، هر دو مخالف سياست تحريم و فشار آمريکا عليه ايران بوده و هستند، لذا از کاهش تنش ميان آمريکا و ايران استقبال مي کنند. آنها مي دانند که تهديدات فعلي عليه ايران، اعم از تهديدات داخلي، منطقه اي و بين المللي، فراتر از جناح هاي سياسي، اصل و اساس کشور ايران و مذهب تشيع را نشانه گرفته است.

اما شما شاهد بوديد که مذاکرات هسته اي ايران و آمريکا و در نتيجه برجام، به موضوع رقابت جناح هاي سياسي داخلي ايران تبديل شد و کماکان ادامه دارد.

اعتداليون، اصولگرايان و اصلاح طلب هاي اصيل همه با برجام موافق بودند. مراجع تقليد شيعه درقم اکثرا اصولگرايان اصيل هستند که جملگي موافق برجام بودند. مراجع تقليد اصلاح طلب يا اعتدال گرا همچون آيت الله صانعي و مرحوم آيت الله موسوي اردبيلي هم موافق برجام بودند. رهبران سنتي و اصيل اصولگرا، همچون آقاي ناطق نوري و علي لاريجاني هم موافق برجام بودند. درعين حال همچون نئوکان ها درآمريکا، نئو اصولگرايان در ايران از ابتدا مخالف برجام بودند و امروز هم هستند. در شرايط فعلي در آمريکا قدرت نئوکان ها يا نئوجمهوري خواهان از جمهوري خواهان اصيل بيشتر و صدايشان هم بلندتر است. در ايران هم نئواصولگرايان توانسته اند اصولگرايان اصيل را به حاشيه برانند.

به نظر شما پيشنهاد ترامپ بخاطر پيروزي در انتخابات کنگره در ماه نوامبر است؟ يا آن را ناشي از ايستادگي ايران بر مواضع خود مي دانيد؟

هم در آمريکا و هم در ايران، برجام براي برخي از بازيگران صحنه سياست، ابزار حذف رقيب و کسب قدرت است. ترامپ گرفتار چالش هاي داخلي و خارجي کم سابقه و شايد بي سابقه است. درموضوع خروج از برجام، درداخل آمريکا، اکثريت افکار عمومي، دموکرات ها، جمهوري خواهان، رسانه ها و محافل فکري و علمي و آکادميک آمريکا با ترامپ مخالف بوده و هستند. از نظر ديگر بازيگران خارجي نيز، تمام قدرت هاي جهاني و اکثريت کشورهاي جهان به مخالفت با ترامپ برخاستند. در واقع تنها اسرائيل، عربستان و امارات از اقدامات ضد برجامي ترامپ حمايت کرده اند، چون بحرين فعلاً و عملاً، چيزي بيش از يک استان کوچک عربستان نيست. متاسفانه برخي در داخل کشور ما، اهميت اين موضوع رادرک نمي کنند.

شما از ابتداي روي کار آمدن ترامپ، گفتيد ائتلاف ضد ايران در واشنگتن متشکل از عربستان، اسرائيل برخي کشورهاي عربي به دنبال کشاندن ترامپ به جنگ با ايران است. آيا پيشنهاد اخير ترامپ به معناي کاهش قدرت اين ائتلاف جنگ طلب هست؟

من هميشه گفته ام که ترامپ خواستار جنگ با ايران نيست و دنبال يک معامله اي است که نام او را پر آوازه کرده و بخشي از فشار بحران هاي داخلي اش را کاهش دهد. تمام قدرت هاي جهاني به همراه افکار عمومي آمريکا، اکثريت سياستمداران دو حزب بزرگ و رسانه هاي آمريکا، مخالف جنگ با ايران هستند. يک دليل ترامپ براي طرح مذاکره مستقيم و بدون شرط با ايران هم به خاطر همين واقعيت است.

اما هيچ گاه ترديد نداشته ام که جبهه ضد ايران متشکل از اسرائيل، عربستان، امارات، نئوکان هاي آمريکا و منافقين بدنبال تغيير رژيم، فروپاشي ايران و لذا تشنه گزينه جنگ ميان آمريکا و ايران هستند. هر چقدر اوضاع داخلي ترامپ بدتر شود، آنها هم بيشتر نگران از دست رفتن فرصت طلايي«دوران ترامپ» خواهند شد. لذا حداکثر سعي خود را براي استفاده از اين دوران خواهند کرد. احتمالاً جبهه ضد ايران در پشت پرده، براي نجات ترامپ از منجلاب بحران هاي او در داخل آمريکا، گزينه حمله به سوريه و بعد ايران را به او پيشنهاد کنند.

پيشنهاد شما در دعوت از ترامپ براي حضور در تهران، چه مبناي نظري و ديپلماتيکي دارد؟ آيا معتقديد اساساً چنين پيشنهادي عملي است يا آن را تنها تاکتيکي در مقابل پيشنهاد مذاکره ترامپ مي دانيد؟

فرضيه جان بولتون مشاورامنيت ملي آمريکا اين بود که ايران اين پيشنهاد را نمي پذيرد و با رد آن، ترامپ دست بالا را پيدا خواهد کرد. فرضيه من هم اين بود که اگر تهران به ترامپ پيشنهاد سفر به تهران بدهد و ترامپ هم بپذيرد، آن چنان بحراني در جبهه ضد ايران بوجود مي آيدکه مي تواند موجب فروپاشي اين جبهه شود.

آيا تنش در روابط ترکيه –آمريکا را در ارتباط با تنش ايالات متحده با ايران مي دانيد؟ عدم همراهي چين با تحريم هاي آمريکا عليه ايران چه تبعاتي بر روابط واشنگتن با پکن خواهد داشت؟

نه تنها ترامپ و تيم او، بلکه همه دست اندرکاران آمريکا نگران شکل گرفتن جبهه مشترکي از کشورهايي همچون چين، روسيه، ترکيه و ايران هستند، زيرا که با شکل گيري چنين جبهه اي، معادلات منطقه خاورميانه ضد منافع ملي آمريکا، اسرائيل و عربستان دچار تغييرات بزرگ و تاريخي خواهد شد. جبهه ضد ايران، فرمول تغيير رژيم و فروپاشي دو قدرت منطقه اي، ايران و ترکيه و تضعيف دو قدرت جهاني، روسيه و چين را روي ميز کاخ سفيد گذاشته است. تفکر ديگري در آمريکا وجود دارد که اساساً با تشديد تنش واشنگتن با تهران، آنکارا، پکن و مسکو مخالف است. البته موضوع احتمال نفوذ روس ها در انتخابات آمريکا موضوع فراجناحي و مستقل است.

دوستان قديمي وزارت خارجه بخاطر دارند که من در اوائل دهه هفتاد در سمينار سفراي ايران در مشهد، پيشنهاد کاهش تنش با آمريکا، تقويت روابط با اروپا و تلاش براي شکل دادن همکاري مشترک ايران، چين، روسيه، هند و پاکستان را مطرح کردم. کسي با بهبود روابط با اروپا مخالفت نکرد، اما موضوع کاهش تنش با آمريکا و همکاري منطقه اي ايران، چين، روسيه، هند و پاکستان، باعث يک بحث جنجالي شد و نهايتا هم استقبال نشد. خداوند آقاي هاشمي را رحمت کند. بعد از سمينار سفراء، ايشان به من گفتند که خوب است وزارت خارجه هر سه پيشنهاد شما را با هم و به موازات هم تعقيب کند.

آينده مواضع ايران و ايالات متحده عليه همديگر را چگونه ارزيابي مي کنيد؟ آيا بايد منتظر تغيير رويه اي مهم در پي مجمع عمومي سازمان ملل و يا حتي انتخابات آتي کنگره آمريکا باشيم؟

انتخابات کنگره، احتمال استيضاح ترامپ، سرنوشت برجام و معادلات در سوريه و يمن، چهار فاکتور مهم در معادلات آينده روابط آمريکا و ايران خواهند بود.

آيا شما مذاکره ايران و آمريکا را به مصلحت مي دانيد؟

من هميشه معتقد به کاهش خصومت و تنش در روابط ايران و آمريکا بوده و الان هم هستم. اما شرايط فعلي را براي گفت وگوي مستقيم ايران و آمريکا مناسب نمي دانم. دلائل متعدد و مفصلي دارم که صرفا به سه مورد اشاره مي کنم؛ نخست، بخاطر اينکه شرايط فعلي سياسي-اقتصادي داخلي ايران براي مذاکره ابداً مناسب نيست و موجب تشديد اختلافات داخلي و متعاقباً افزايش فشارهاي آمريکا خواهد شد. از زماني که ترامپ از برجام خارج شده و با وجودي که همه قدرتهاي جهاني در مقابل اعمال مجدد تحريم هاي آمريکا ايستاده اند و هنوز هم تحريم هاي اصلي ثانويه آمريکا يعني تحريم نفت آغاز نشده، ارزش پول ملي ايران ظرف چند ماه آن چنان سقوط وحشتناکي کرد که حتي لابي اسرائيل، عربستان و نئوکان هاي آمريکا هم باور نمي کردند. دوم، اينکه جبهه ضد ايران به رهبري لابي اسرائيل با مشاهده چنين وضعي، اجازه نخواهند داد که نتيجه اي حاصل شود، چون آنها معتقدند که ادامه روند فعلي فشارهاي آمريکا، نتيجه خواهد داد. سوم، واقعيت شرايط متزلزل داخلي خود ترامپ است که هيچکس مطمئن نيست که رياست جمهوري او دوام بياورد.

برچسب های موضوعی
دیدگاه ها و نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *