گفتگو با فیروز اردشیریان رئیس هیات مدیره شرکت ناموران پژوهش و توسعه

يکي از مهمترين اتفاقاتي که در مورد بخش خصوصي در دهه گذشته رخ داد، تنظيم، ابلاغ و اجراي تفسير جديدي از اصل 44 قانون اساسي بود. فکر مي‌کنيد که آيا اجراي اصل 44 و بحث خصوصي‌سازي در صنعت نفت براي شرکت‌هاي مختلف واقعا به خصوصي‌سازي که مدنظر مسئولين بود، منجر شد يا اتفاقات ديگري افتاد؟

خصوصي‌سازي در قالب شرکت‌هايي که وابسته به بانک‌ها و صندوق‌هاي بازنشستگي و امثالهم بودند انجام شده و اين يک حقيقت است. تعريفشان هم اين است که خصوصي هستند. ولي تعريف خصوصي در بخش واقعي خصوصي اين است که اگر يک شرکتي بتواند مدير خودش را خودش انتخاب کند و از بيرون تحت تأثير قرار نگيرد، به شرکت خصوصي تبديل مي‌شود: مثل شرکت ما؛ شرکت ما خودش مدير خودش را انتخاب مي‌کند. ولي اگر سراغ بخش خصوصي برويم مي‌بينيم که مثلاً سازماني يکي از سهامداران عمده آن شرکت است، گرچه او عضو شرکت خصوصي است ولي مدير را او بايد انتخاب کند، پس اين باز وابسته به دولت است. يعني با يک سري ملاحظاتي مدير را انتخاب مي‌کنند. پس با اين ديدگاه به خصوصي‌سازي واقعي نرسيده‌ايم. هميشه ملاحظاتي از سوي دولتمردان نسبت به اين شرکت‌ها پياده مي‌شود. ولي از ديدگاه تمرکززدايي، قبلاً اگر يک هيأت مديره به نام هيأت مديره صنايع پتروشيمي داشتيم، مثلاً شامل 7، 8 نفر را شامل مي‌شد، ولي الان به 40، 50 شرکت تبديل شده است که هرکدام چندين اعضاي هيأت مديره دارند. ملاحظه مي‌کنيد که افراد بيشتري در مديريت‌ها درگير کار هستند. پس بهتر مي‌توان کارها را برنامه‌ريزي کرد و انجام داد. يعني نيروها بيشتر شده است. اين وجه مثبت است. ولي در خود خصوصي‌سازي همانطور که از اسمش پيداست، در نگاه اول همه به فکر سودآوري هستند. چيزي که جاي تأمل دارد اين است که چگونه شرکت‌هاي خصوصي مي‌توانند مسئوليت‌هاي اجتماعي خودشان را در کنار سودآوري لحاظ کنند؟ من معتقدم که اين شرکت‌ها، مسئوليت‌هاي اجتماعي‌شان را لحاظ نمي‌کنند. ما شاهد يک پروژه‌اي بوديم که کارفرما خودش براي توسعه پول داشت، از اين فرد پرسيدند که شما که پول داريد چرا توسعه نمي‌دهيد پاسخ مي‌داد که من حتماً بايد از وام خارجي استفاده کنم. پرسيديم چرا؟ گفت نرخ وام خارجي پايين‌تر است. مثلا وام خارجي 4 درصد بهره دارد در صورتي که بانک‌هاي داخلي 30 درصد بهره مي‌گيرند. به او مي‌گفتيم که از پول خودت سرمايه‌گذاري کن، مي‌گفت در مجمع عمومي ما هر سال همه انتظار سود دارند و همه انتظار دارند که سود تقسيم شود. اين‌ها به اين مسئله که در مملکت مسئوليت دارند و اشتغال ايجاد کنند و توسعه فن‌آوري انجام دهند و رشد و توسعه را خودشان انجام دهند فکر نمي‌کنند. يعني تفکر بخش خصوصي که سود آوري است هنوز در ذهنشان است. به ندرت مديران يا سهامداران شرکت‌هاي بخش خصوصي به فکر تعالي کارشان هستند. چگونه مي‌توان اين‌ها را به مسئوليت اجتماعي سوق داد؟ مقوله‌اي است که در تمام دنيا مطرح است. مثلاًٌ شرکت شل سياست‌گذاري و استراتژي‌هايي در کشورهاي دور افتاده دنبال مي‌کند و مي‌گويد اگر هر جا بروم که سودآور باشد سعي مي‌کنم که بخش عمده يا بخش قابل ملاحظه‌اي از اين سود را صرف عمران و آبادي آن منطقه کنم تا آنها دشمن نشوند. حتماً براي اين شرکت مشکلي مثل شورش يا اعتصاب پيش آمده و به اين نتيجه رسيده که کاري کند تا توسعة پايدار داشته باشد. به عبارتي شرکت‌هاي مثل شل و توتال يک آينده خيلي دورتري را مي‌بينند، تا شرکت‌هاي ما که تازه خصوصي شده‌اند. فکر مي‌کنم شرکت‌هاي ايراني هنوز به اين عقلانيت نرسيده‌اند تا آينده خود را ترسيم کنند و برنامه داشته باشند تا در آينده در کنار سود آوري اهداف ملي را برآورده کنند. يک زماني اتفاقا اين سوال را پرسيدند که چه کنيم؟ گفتم اگر بدون ابزار کنترل بخش خصوصي را رها کنيد، مشکل ايجاد مي‌شود. البته نمونه‌اش را در دنيا داشته‌ايم، مثل بانک‌هايي که در آمريکا ورشکسته شدند، دولت مقررات را خيلي آزاد گذاشته بود تا هر کاري دلشان مي‌خواهد انجام دهند. در ايران مي‌توانيم اينگونه بگوييم که بخش خصوصي از دولت خوراک دريافت مي‌کنند و تسهيلاتي هم از دولت مي‌گيرند، در قبال گرفتن خوراک و تسهيلات بايد مسائل ملي را از آنها بخواهيم. بگوييم اگر فلان کار را در راه توسعه کرديد، در مقابل کمک‌هايي دريافت مي‌کنيد. به عبارتي دولت مي‌تواند يک نوع کنترل روند حرکتي بخش خصوصي را از اين طريق پياده کند. ولي الان دولت مي‌گويد شرکت‌هايي که فروخته‌ام داراي هيأت مديره هستند و هيأت مديره مطابق اساسنامه مستقل هستند، نمي‌توانم دسترسي پيدا کنم. تنها راه و روزنه‌اي که وجود دارد اين است که دولت کنترل بر روي شرکت‌هاي خصوصي داشته باشد. در پاسخ به سوال شما مي‌توان گفت هنوز بخش خصوصي ما راه درازي تا رشد و توسعه و تغيير ديدگاهش دارد.

ادامه این نوشته را در صفحات ذیل مطالعه کنید
1 2 3 4 5 6
دیدگاه ها و نظرات