مهدي عسلي؛ كارشناس ارشد اقتصاد انرژي

كميته نظارت بر توليد نفت كشورهاي عضو اوپك، جلسه اي در روزهاي ۲۱ و ۲۲ ژانويه ۲۰۱۷ در دبيرخانه اوپك در وين برگزار كرد. قبلا آقاي باركيندو دبيركل اوپك از ابوظبي براي برگزاري اين جلسه نام برده بود. اين كميته كه علاوه بر كويت وزراي دو كشور ديگر عضو اوپك (نماينده الجزاير و ونزوئلا) و نيز نمايندگان دو كشور توليدكننده نفت غير اوپك (روسيه و عمان) را شامل مي شود به رياست وزير نفت كويت و براي نظارت بر حسن اجراي توافق تاريخي اوپك در كنفرانس آخر نوامبر ۲۰۱۶ مبني بر كاهش مجموعاً حدود ۱.۱۶۴ ميليون بشكه از توليد كشورهاي عضو اوپك و توافق اوپك-غير اوپك در جلسه ۱۰ دسامبر ۲۰۱۶ براي كاهش حدود ۵۵۸ هزار بشكه توسط ۱۱ كشور توليدكننده نفت غير اوپك تشكيل شد.

پس از توافق تاريخي اوپك و اوپك-غير اوپك در ماه هاي پاياني سال قبل توجه ناظران بازارهاي نفت بر ميزان عمل كشورها به تعهدات به عمل آمده در توافق هاي ياد شده متمركز بوده است. عليرغم اعلام كشورهاي مهم اوپك و غير اوپك مبني بر كاهش توليد خود، بازار مترصد مشاهده كاهش حجم واقعي توليد و عملي شدن توافق اوپك و غير اوپك است. نبايد فراموش كرد كه هم كشورهاي اوپك و هم روسيه قبل از توافق سال گذشته توليد خود را به بالاترين سطح ممكن رسانده بودند. براي مثال روسيه در نوامبر سال گذشته توليد خود را به سطح بي سابقه ۱۱.۲۱ ميليون بشكه در روز افزايش داده بود كه بيشترين مقدار توليد آن كشور در ۳۰ سال گذشته بود. عربستان سعودي نيز توليد خود را به سطح ۱۰.۶ ميليون بشكه در روز و عراق به سطح ۴.۵ ميليون بشكه افزايش داده بودند.

ترديد در اجراي عملي و دقيق توافق هاي به عمل آمده در مورد كاهش توليد از يك سو و اخبار مربوط به افزايش توليد نفت در آمريكا از سوي ديگر موجب سستي قيمت نفت و كاهش قيمت شاخص هاي نفت و سبد نفتي اوپك در ماه گذشته شده بود. البته تقويت دلار در برابر ارزهاي عمده و نيز اعلام فروش حدود ۸ ميليون بشكه نفت ذخاير استراتژيك آمريكا نيز در كاهش دو دلاري قيمت نفت در ماه گذشته موثر بوده است. دپارتمان انرژي آمريكا اعلام كرده است كه ۸ ميليون نفت شيرين خود را تا ۱۷ ژانويه براي فروش به حراج خواهد گذاشت. اين در حالي است كه آمار دپارتمان انرژي آمريكا نشان مي دهد صادرات نفت خام آمريكا در نوامبر سال ۲۰۱۶ به حدود ۶۰۰ هزار بشكه در روز رسيده و در حال افزايش نسبت به ماه هاي گذشته بوده است. با اين حال در هفته هاي اخير علايمي از تغيير شرايط بازار از شرايط پس بهين (BACKWARDATION) به شرايط پيش بهين (CONTANGO) که نشانگر تمايل بازار به كاستن از حجم بازارهاي تجاري نفت است مشاهده شده است. گزارش هايي از كاهش سطح انبارهاي نفت در آمريكا را نيز بايد در همين راستا دانست. اين وضعيت در عين حال مي تواند از جذابيت افزايش توليد براي نفت هاي غيرمتعارف با هزينه هاي بالاتر از متوسط قيمت كنوني نفت بكاهد. اين روند به تعادل سريعتر بازار كمك خواهد كرد. حركت انبارهاي نفت به سوي ميزان نرمال و يا متوسط پنج سال گذشته، براي توليدكنندگان نفت با هزينه هاي پايين (از جمله كشورهاي عضو اوپك) اميدواركننده است.

از آنجا كه اوپك ابتكار عمل كاهش توليد را در دست داشته است چشم ها بيش از كشورهاي غير اوپك به اعضاي آن سازمان دوخته شده است. همانطور كه گفته شد توليد اوپك در ماه هاي پاياني سال گذشته به بالاترين ميزان توليد نفت اين سازمان يعني حدود ۳۴ ميليون بشكه در روز در ماه هاي نوامبر و دسامبر ۲۰۱۶ رسيد. اين ميزان تقريبا ۱.۵ ميليون بشكه بيش از توليد هدف كل اوپك براي آغاز سال ۲۰۱۷، يعني ۳۲.۵ ميليون بشكه در روز است. كاهش توليد نفت اوپك بر مبناي گزارش منابع ثانويه سنجيده مي شود. از ۱۱ كشور عضو اوپك كه در توافق شركت كرده اند (ليبي و نيجريه از شركت در توافق كاهش توليد مستثني شدند) تنها ايران مجاز به افزايش نزديك به ۱۰۰ هزار بشكه نسبت به رقم توليد خود در اكتبر سال ۲۰۱۶ است و ۱۰ كشور ديگر بايد توليد خود را كاهش دهند.

افزايش قابل توجه توليد نيجريه و ليبي كه از توافق مستثني شده اند مي تواند اثربخشي اجراي توافق را كاهش دهد. توليد هر دو كشور ياد شده در حال افزايش است. شركت ملي نفت ليبي ادعا مي كند كه توليد را به ۷۰۰ هزار بشكه در روز رسانده است. چنانچه اين افزايش ادامه يابد طبعا بر اثربخشي توافق اوپك سايه خواهد افكند. آخرين گزارش اوپک که در ۱۳ فوريه منتشر شد نشان مي دهد که توليد نفت اوپک در ماه ژانويه ۲۰۱۷ به ۳۲.۱۳۹ ميليون بشکه در روز رسيده است و اوپکي ها به توافق نفتي پايبندي ۹۲ درصدي داشته اند.

مقايسه متوسط قيمت نفت در سال ۲۰۱۶ با سال ۲۰۱۵ نشان مي دهد كه در سال گذشته از درآمد صادرات نفت اوپك در مجموع حدود ۸۸ ميليارد دلار كاسته شد. به همين دليل اكثر اعضاي اوپك از ميزان سرمايه گذاري خود در بخش بالادستي نفت كاستند كه تاثير آن در توليد اين كشورها روشن بوده است. در اين ميان ايران موفق شد پس از لغو تحريم هاي ظالمانه بين المللي بيشترين افزايش توليد را داشته باشد. در واقع علاوه بر ايران كشورهاي حاشيه خليج فارس (مخصوصاً عراق وعربستان) تنها كشورهاي عضو اوپك بودند كه توانستند توليد خود را در دو سال گذشته افزايش دهند. مي توان گفت بزرگترين بازندگان كاهش قيمت نفت در سه سال گذشته ونزوئلا و نيجريه بوده اند. اقتصاد نيجريه وارد ركود شده و در عين حال گروه هاي مسلح مخالف دولت آسيب هاي زيادي به زيرساختهاي نفتي آن كشور وارد كرده اند. در همين حال ونزوئلا دچار كمبود مواد غذايي و كالاهاي اساسي شده و با شورش در شهرهاي مختلف مواجه شده است كه مي تواند به سقوط دولت كنوني بيانجامد.

در مورد غيراوپك عدم قطعيت بيشتري وجود دارد. غيراوپك در مجموع تعهد كرده است ۵۵۸ هزار بشكه از توليد خود را كاهش دهد كه بيشترين آن با ۳۰۰ هزار بشكه به روسيه تعلق دارد. اين كشور روشن كرده است كه كاهش توليد او تدريجي خواهد بود. عمان گفته است كه توليد خود را به ميزان ۴۵ هزار بشكه كاهش خواهد داد و مطبوعات داخلي عمان از قول مقامات نفت آن كشور گفته اند كه آن كشور كاهش توليد خود را شروع كرده است. با اين حال توليدكنندگان بزرگ ديگري وجود دارند كه در حال افزايش توليد خود هستند. توليد نفت خام آمريكا در دسامبر سال گذشته ۲۰۰ هزار بشكه در روز افزايش يافت. توليد آن كشور در سپتامبر گذشته به حداقل خود در سالهاي اخير يعني ۸.۶ ميليون بشكه در روز رسيده بود. با توجه به افزايش دكل هاي حفاري فعال توليد آمريكا در سال ۲۰۱۷ مي تواند افزايش بيشتري يابد. آژانس بين المللي انرژي توليد آمريكا را به ميزان ۷۰ هزار بشكه در روز براي فصل اول سال ۲۰۱۷ افزايش داده است و اين برآورد مي تواند در آينده بيشتر شود.

از اين رو بود که تشكيل جلسه كميته نظارت بر اجراي تعهدات كاهش توليد كشورهاي اوپك و غير اوپك اهميت داشت. قبل از اعلام زمان اين جلسه دبيركل اوپك آقاي باركيندو در بازديدي از كويت در ۴ ژانويه به حضور امير كويت رسيد كه بيانيه پاياني اين جلسه مي تواند نشانه اي از عزم آن كشور، به عنوان رييس كميته نظارت بر بازار نفت، و نيز دبيركل اوپك براي اجراي توافق هاي تاريخي اوپك غير اوپك به شمار آيد. شواهدي نيز براي اين اميدواري ها وجود دارد. كويت اعلام كرده است كه ۸۰ الي ۹۰ چاه خود را براي كاهش توليد خود به سطح ۲.۵ ميليون بشكه در روز خواهد بست. البته مقامات كويت اظهار كرده اند كه از فرصت استفاده كرده ظرفيت توليد خود را افزايش خواهند داد تا در پايان زمان توافق اوپك اگر لازم بود توليد خود را افزايش دهند. كويت برنامه هايي را براي افزايش ظرفيت توليد خود در سال ۲۰۱۸ اعلام كرده است.

از عواملي كه كاهش توليد را براي برخي از كشورهاي عضو اوپك دشوار مي كند نياز آن كشورها به گاز همراه نفت براي توليد برق است. كاهش توليد نفت معمولا توليد گاز همراه را نيز كاهش مي دهد. به همين دليل نيز اين كشورها تلاش مي كنند كاهش توليد خود را با بستن چاه هايي با حداقل گاز همراه عملي كنند. اين چالش براي كويت، امارات، عربستان سعودي و عراق وجود داشته است. امارات نيز مانند كويت در تلاش براي كاهش وابستگي توليد گاز خود به توليد نفت است و براي اين منظور واردات ال ان جي خود را افزايش داده است. در اين ميان عربستان موفق شده است وابستگي خود به گاز همراه نفت را از ۴۰ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۳۰ درصد در سال ۲۰۱۶ كاهش دهد و با افزايش توليد گاز از ميادين مستقل اين وابستگي احتمالا كاهش بيشتري نيز خواهد يافت. عليرغم اينها عربستان ناگزير از سوزاندن نفت خام و فراورده هاي نفتي سنگين براي توليد برق بوده است. وابستگي توليد گاز به توليد نفت مخصوصاً براي عراق كه هنوز ۱۰۰ درصد توليد گاز آن كشور به توليد نفت بستگي دارد بيشتر از ديگر كشورها به چشم مي خورد. به همين دليل نيز عراق علاقه زيادي به واردات گاز از ايران نشان مي دهد و توافقات اخير مقامات دو كشور خبر از صادرات گاز طبيعي ايران به عراق در آينده نزديك مي دهد.

عسام المزروق، وزير نفت اوپك از ميزان بالاي اجراي توافق كاهش توليد توسط اوپك و غير اوپك خبر داده است. از سوي ديگر نوال الفضايا نماينده كويت در اوپك، از كاهش توليد كويت، قطر و عمان در حد ميزان تعهد شده در توافق هاي سال گذشته خبر داده است. وي هم چنين كاهش توليد عربستان را نيز در حد ميزان تعهد شده يعني ۴۸۶ هزار بشكه دانسته و اظهار نظر كرده بود كه عربستان توليد خود را به زير ۱۰ ميليون بشكه در روز كاهش خواهد داد. اخيرا هيات وزيران عربستان با انتشار بيانيه اي از عزم عربستان بر اجراي تعهدات كاهش توليد خود خبر داده بود. خبرگزاري بلومبرگ نيز به نقل از افراد آگاه به صادرات نفت عربستان گزارش داده است كه اين كشور به خريداران نفت خود در چين و هند كاهش تحويل نفت در فوريه را اطلاع داده است. در مجموع انتظار مي رود عرضه نفت عربستان به كشورهاي جنوب شرقي آسيا بين ۵ الي ۱۰ درصد كاهش يابد. البته اين كاهش ممكن است شامل برخي از مشتريان مهم عربستان مانند ژاپن نشود. از وزير نفت عراق نقل قول شده است كه اين كشور در اجراي توافق اوپك ۱۶۰ هزار بشكه از توليد را كاهش داده و بتدريج اين كاهش را به ۲۱۰ هزار بشكه در روز خواهد رساند. در مورد غيراوپك نيز علاوه بر كاهش توليد عمان گزارش شده است كه حدود ۱۰۰ هزار بشكه در روز از توليد روسيه كاسته شده است. انتظار مي رود كه ميزان كاهش توليد روسيه تدريجي بوده و تا پايان نيمه اول سال ۲۰۱۷ ميلادي به ۳۰۰ هزار بشكه در روز برسد.

بنابراين بنظر مي رسد كاهش توليد نفت كشورهاي اوپك و غير اوپك كم و بيش در حال انجام است و در مجموع اميدواري زيادي نسبت به اجراي توافق هاي ياد شده وجود دارد. تحليل گران موسسه مالي گلدمن ساكس پيش بيني كرده اند كه ميزان اجراي توافق اوپك-غير اوپك در كاهش توليد نفت در مجموع حدود ۸۴ درصد خواهد بود (تا آخر ژانويه، ميزان رعايت توافق نفتي در ميان اوپکي ها ۹۲ درصد و در ميان غيراوپکي ها ۴۸ درصد بوده است). چنانچه اين پيش بيني درست باشد بايد منتظر كاهش حدود ۱.۵ ميليون بشكه در روز از عرضه كل نفت اين كشورها (۱۳ كشور عضو اوپك به اضافه ۱۱ كشور توليد كننده نفت غير اوپك) باشيم. به اين ترتيب با پيش بيني افزايش متوسط ۱.۲ ميليون بشكه به تقاضاي جهاني براي نفت (اوپك و آژانس بين المللي انرژي) و نيز افزايش حدود ۴۰۰ هزاربشكه در روز بر توليد غير اوپك در سال ۲۰۱۷ بايد شاهد كاهش مازاد انبارهاي تجاري نفت با نرخ قابل قبولي در حد ۲ تا ۲.۳ ميليون بشكه در روز باشيم. اين نرخ كاهش از حجم انبارهاي نفت مي تواند مازاد انبارهاي تجاري نسبت به متوسط پنج سال گذشته را در پايان نيمه اول سال ميلادي را حذف كند. مازاد انبارهاي تجاري نفت كشورهايي توسعه يافته در ماه هاي گذشته به حدود ۳۰۰ ميليون بشكه بيش از متوسط پنج ساله گذشته يعني به حدود ۳۰۰۰ ميليون بشكه رسيده بود. كاهش حجم انبارهاي تجاري نفت مي تواند بازار نفت را به سمت تعادل در حول قيمت هاي قابل قبول براي توليدكنندگان (بين ۵۵ تا ۶۰ دلار در هر بشكه) سوق دهد؛ زيرا اين حجم از انبارهاي نفت فشار سنگيني بر سطح قيمت ها وارد مي كند. در واقع برخي از كارشناسان بازارهاي نفت كاهش حجم انبارهاي تجاري كشورهاي توسعه يافته به سمت ميانگين سال هاي اخير را هدف نخست كاهش توليد اوپك-غير اوپك دانسته اند.

برچسب های موضوعی
دیدگاه ها و نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *