شماره هفتم- آبان ۹۵

روندها

پشت پرده مصالحه نفتی عربستان و ایران

عربستان سعودی را در ایران عمدتاً به عنوان دولتی می شناسند که با سخت سری و تحجر بسیار، سیاست های تهاجمی خود را دنبال می کند و در هیچ مسأله ای حاضر به مصالحه با رقبا و مخالفین بین المللی خود نیست. ملک عبدالله که کنار رفت و بردار ناتنی اش سلمان جای وی را گرفت، این تصویر تقویت نیز شد. در این تصویر عربستان سعودی با یک دولت مدرن قرن بیست و یکمی فرسنگ ها فاصله دارد.

روندها

چرخش ترکیه به شرق، واقعیت ندارد

دکتر آندری بلیی استادیار دانشگاه EASTERN FINLAND است که سابقه همکاری با دانشگاه های تارتو، مسکو، آبردین و آدلاید و همچنین موسسات تحقیقاتی همچون وارویک را در کارنامه دارد. تحلیل های بلیی در خصوص روابط گازی روسیه و اتحادیه اروپا همواره مورد استناد مراکز تحقیقاتی و کانون های فکری حوزه انرژی در جهان قرار گرفته است. دکتر بلیی معتقد است ال ان جی برای اروپا یک ضرورت است، نه به دلایل استراتژیک، بلکه از آن رو که حتی از منظر مسائل اقتصادی هزینه های تولید گاز طبیعی مایع شده در حال کاهش است و این روش برای قاره سبز جذاب تر هم خواهد شد. او توسعه زیرساخت های شبکه در اروپا و واحدهای مینی ال ان جی را نشانه هایی بر تایید مدعای خود می داند.
گذشته از این بلیی معتقد است که بازار گاز اروپا در حال حاضر اشباع است و قاره سبز برای تأمین نیازهای خود در حوزه گاز طبیعی، به خط لوله جدیدی نیاز ندارد. از این رو است که پروژه هایی نظیر ترکیش استریم را نه اقتصادی، بلکه سیاسی می داند. با او در خصوص روابط گازی روسیه و اروپا بخصوص پس از تجدید روابط ترکیه و روسیه به گفت و گو نشستیم.

روندها

چرا «اقتصاد بدون نفتِ» محمد بن سلمان موفق نمی شود؟

در ۷ ژانویه ۲۰۱۶، شاهزاده محمد بن سلمان وزیر دفاع و رئیس شورای اقتصاد و توسعه عربستان و رئیس شورای عالی آرامکو در مصاحبه با اکونومیست اعلام کرد که آرامکو در نظر دارد در قالب عرضه اولیه سهام ((IPO یا برنامه خصوصی سازی در آرامکو را در دستور کار خود قرار دهد. این اقدام در راستای اهداف چشم انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی صورت می گیرد. بر همین اساس، در ۶ ژوئن ۲۰۱۶ برنامه تغییر ملی ۲۰۲۰ نیز توسط کابینه عربستان تصویب شد. طبق این برنامه وابستگی این کشور پادشاهی به درآمد های نفتی از طریق توسعه بخش غیرنفتی باید کاهش یابد.

روندها

چینی ها در آسیای میانه، طرح های انرژی غربی ها را نقش بر آب کرده اند

با آغاز قرن ۲۱ و حمله آمریکا به افغانستان و سپس عراق، مباحث زیادی درباره رقابت قدرت های جهانی برای تسلط بر کانون های انرژی، به ویژه در اوراسیا مطرح می شد؛ این مباحث با مطرح شدن پروژه های غربی درباره انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی، دریای خزر و قفقاز جنوبی به غرب شدت یافته بود، اما با گذشت یک دهه و نیم، آنچه در عمل رخ داده نشان می دهد طرح های غربی در حد طرح باقی مانده و طرح های چین عملیاتی شده است و در واقع پکن به آرامی در حال تغییر ژئوپلتیک انرژی منطقه است.

روندها

خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، احتمالاً به نفع ایران خواهد بود

در میزگرد دیپلماسی انرژی با حضور دکتر وحید کریمی رئیس گروه مطالعات اروپا و محسن پاک پرور مدیر گروه مطالعات انرژی و اقتصاد بین الملل دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، ابعاد مختلف خروج انگلستان از اتحادیه اروپا بررسی می شود. کریمی معتقد است که انگلستان پس از خروج از اتحادیه اروپا، سیاست خارجی خود را اندکی تهاجمی تر دنبال خواهد کرد. پاک پرور نیز از تمایل انگلستان مبنی بر افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی سخن می گوید. پاک پرور همچنین این نکته را مطرح می کند که درخواست اروپا برای واردات گاز ایران چندان جدی نیست و روسیه نیز در این میان، مانع به شمار می آید. وحید کریمی در سخنان خود به تحولات پایه ای تر نیز اشاره می کند و می گوید خروج انگلستان از اتحادیه اروپا و کاندیداتوری ترامپ، نشانه مرگ نئولیبرالیسم و ظهور پوپولیسم هستند. در این میزگرد تأکید می شود که «برگزیت» به ضعیف شدن اتحادیه اروپا از حیث اقتصادی منجر خواهد شد اما فروپاشی آن را در پی نخواهد داشت. این میزگرد حاوی نکاتی کلیدی است که توجه شما را آن جلب می کنیم.

روندها

همکاری جاه طلبانه پوتین و اردوغان علیه اروپا

سرنگونی سوخو ۲۴ روسی در در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۵ (۳ آذر ۹۴) توسط ترکیه روابط این دو کشور را تیره کرد، و این وضعیت تا ۲۷ ژوئن ۲۰۱۶ که ترکیه به طور رسمی از روسیه عذرخواهی کرد، ادامه یافت. در این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که نقش و اثر مسأله انرژی به عنوان یکی از عوامل موثر در تجدید روابط طرفین چگونه بوده و تجدید روابط دو طرف چه اثری بر وضعیت مسائل انرژی منطقه خواهد داشت؟

در افق

وزارت نفت به دوران جنگ سرد برگشته است

دکتر محمدصادق خرازی یک دیپلمات کاملاً نام آشناست. وی مناصب حساسی نظیر عضویت در هیأت مذاکرات قطعنامه ۵۹۸، سفیر ایران در فرانسه، سفیر ایران در سازمان ملل متحد، معاون آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه، سرپرستی معاونت سیاسی وزارت امور خارجه و غیره را در کارنامه دارد. وی موسس و مدیر سه وب سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ ایرانی و اقتصاد ایرانی است و در عین حال مدیر مسئول یک روزنامه نیز است. خرازی همچنین موسس و عضو شورای مرکزی حزب ندای ایرانیان است. وی معتقد است که باید پدیده برجام را واقع بینانه ارزیابی کرد. او در عین حال که دستاوردهای برجام را ذکر می کند، می گوید غربی ها و آمریکایی ها «آزمون بسیار بدی» پس داده اند و به بسیاری از تعهدات خود عمل نکرده اند. خرازی به شدت به ایده هایی نظیر برجام دو و سه می تازد و آن ها را رویکردهایی «ساختارشکنانه» می بیند که نه در راستای منافع ایران، بلکه در راستای حل مشکلات آمریکا، مطرح می شوند. وی معتقد است که مشکلات اقتصادی ایران نه با برجام، بلکه با نگاه استراتژیک به حوزه اقتصاد حل می شوند؛ نگاهی که از نظر وی در وزارت نفت و بخش انرژی کشور حاکم نیست.

در افق

برجام می تواند زمینه ساز رشد اقتصادی ۵ تا ۷ درصدی باشد

توافق هسته ای ایران با کشورهای ۱+۵ در سال گذشته نقطه عطفی در تاریخ اقتصادی و سیاسی کشور به شمار می آید. براساس این توافق، طرفین تعهد کردند که مفاد توافق شده را در دوره زمانی مشخصی اجرا کنند. یکی از مهم ترین ابعاد توافق هسته ای، رفع تحریم های اقتصادی اعمال شده از سوی شورای امنیت سازمان ملل و کشورهای غربی علیه کشورمان بوده است.
در دوره زمانی طی شده (این گزارش حدود ۵ ماه پس از اجرایی شدن برجام نوشته شده است) از توافق هسته ای، برخی تحریم های اقتصادی، به ویژه تحریم های شورای امنیت سازمان ملل و همچنین تحریم اقتصادی کشورهای اروپایی در حوزه های پولی و مالی و انرژی لغو شده یا در حال لغو شدن است. در این دوره (دوره پس از برجام)، اقتصاد ایران با شرایط جدیدی مواجه شده که نتیجه آن در افزایش تعاملات و حضور هیأت های مختلف اقتصادی و سیاسی در ماه های اخیر در کشورمان قابل مشاهده است.

در افق

حل اختلافات با عربستان را از یمن آغاز کنیم

حسن بهشتی پور، تحلیل گر مسائل سیاسی، معتقد است هم دولت و هم مخالفان برجام، در ارزیابی نتایج توافق هسته ای اغراق کرده اند؛ چرا که دولت برجام را به حل مشکلات اقتصادی کشور پیوند زد و مخالفان معتقد بودند که برجام «هیچ» دستاوردی ندارد. بهشتی پور می گوید تحریم ها روی کاغذ لغو شده اند اما لغو روی کاغذ با لغو واقعی تفاوت دارد و در واقع، دولت های غربی هنوز سازوکارهای تحریم ها را حفظ کرده اند. وی بر این عقیده است که برجام مانع گسترش تحریم ها شده و اگر برجام نبود، اقتصاد ایران وضعیت بسیار بدتری پیدا می کرد. این تحلیل گر مسائل سیاسی می گوید غرب هنوز اهرم فشار تحریم ها را به بهانه های غیرهسته ای حفظ کرده و ایران و هم در مقابل باید بر «تاکتیک مطالبه گری» خود اصرار ورزد. وی معتقد است که سیاست کلان کشور بعد از لغو تحریم ها تغییر نکرده و ایران سیاست «موازنه مثبت» را دنبال می کند. با حسن بهشتی پور در مورد نتایج توافق هسته ای و شرایط کشور در دوران پسابرجام به گفتگو نشستیم.

نگاه نزدیک

از هم پاشیدگی پتروشیمی ها عامل اصلی آتش سوزی ها

مهدی یوسفی مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس است، یعنی جایی که در آن بر مبنای میدان عظیم گازی پارس جنوبی، توسعه شتابانی در حال رقم خوردن است و قطب یا پایتخت انرژی کشور نامیده می شود. یوسفی بر این عقیده است که موانع قانونی کاملاً برطرف شده و سازمان منطقه ویژه می تواند در حُکم یک «دولت محلی» وظایف نظارتی و رگولاتوری خود را انجام دهد. وی علت آتش سوزری های اخیر را تکه پاره شدن مسئولیت ها در حوزه HSE می داند که به دلیل خصوصی سازی ها روی داده است. به عقیده وی، با خصوصی سازی پتروشیمی ها، HSE به یک بحث حاشیه ای تبدیل شده است. علاوه بر این، وی می گوید در مراحل اول توسعه در پارس جنوبی، «مفهوم پدافند غیرعامل» رعایت نشده و مجتمع های پتروشیمی نسبت به حوادث آسیب پذیری بیشتری دارند.